Zeldzame Zeeuwse spons in Oosterschelde aangetroffen

22-11-2015 19:23

Bericht uitgegeven door Stichting ANEMOON op zondag 22 november 2015

Nederlandse kustwateren herbergen een dertigtal verschillende sponzen soorten. Suberitus virgultosus is een soort die nagenoeg uitsluitend bekend is van de centrale Noordzee en de Doggersbank. In de Zeeuwse Delta wordt deze spons echter zeer zelden waargenomen. In oktober heeft een sportduiker bij de duiklocatie Plompe Toren, ongeveer 500 meter ten oosten van Burghsluis, op 18 meter diepte, na jaren van afwezigheid weer een exemplaar, van wat waarschijnlijk weer deze spons is, aangetroffen.

Suberites virgultosus is een spons die nog geen Nederlandse naam heeft. De spons is te herkennen aan zijn bolle maar ook tot soms tot 20 centimeter uitgerekte vorm. De kleur is meestal licht geelbruin. De oppervlakte is glad en de spons heeft één enkele uitstroomopening, bovenop de bol. Eigenlijk lijkt de spons daarmee een beetje op een kleine aardappel en is “Aardappelspons” een goede suggestie voor een Nederlandse naam. Hoewel de vorm van de Aardappelspons en de voorgestelde Nederlandse naam enige associatie suggereert met een plantaardige herkomst is het net als alle andere sponzen een dierlijk organisme. Het is een dier dat je zeker nergens op een menukaart zult aantreffen. Hij is niet eetbaar!

De spons die in oktober 2015 bij Plompe Toren in de Oosterschelde is aangetroffen is waarschijnlijk een exemplaar van de soort Suberites virgultosus (foto: Peter H van Bragt)
De spons die in oktober 2015 bij Plompe Toren in de Oosterschelde is aangetroffen is waarschijnlijk een exemplaar van de soort Suberites virgultosus (foto: Peter H van Bragt)

De eerste van met zekerheid gedetermineerde waarnemingen voor de Zeeuwse Delta zijn van de Oosterschelde in juli 2005 van een complex bij Wissenkerke en één in juni 2005 bij Burghsluis. In juli 2004 werd ook al een spons in de westelijke Oosterschelde aangetroffen die qua uiterlijk sterk op deze soort lijkt, maar deze is niet met zekerheid gedetermineerd. Op 24 oktober 2015 is  eindelijk weer een klein enkelvoudig exemplaar aangetroffen van ongeveer vier centimeter doorsnede bij Plompe Toren, Koudekerke in de Noordwestelijke Oosterschelde,

 

De soort is nagenoeg uitsluitend bekend van de Noordzee en dus ook zeer zeldzaam in uitsluitend de westelijke Oosterschelde. Daarmee lijkt de soort uitsluitend in de Noordzee-regio voor te komen. Mogelijk is er ook een waarneming geweest in het Noorden van Alaska. De soort is niet aangetrofen in het centrale en oostelijke deel van de Oosterschelde en ook niet in het Grevelingenmeer en het Veerse Meer. Dit verspreidingspatroon geeft aan dat de spons waarschijnlijk voor een succesvolle vestiging afhankelijk is van zeer specifieke condities. Mogelijk spelen daarbij relatief sterke getijdenstromingen, een stabiele zoutconcentratie en wellicht hooguit een beperkte slibneerslag een belangrijke rol.

Deze sponzen zijn in 2005 in de Oosterschelde aangetroffen en gedetermineerd als Suberites virgultosus (foto: Peter H van Bragt)
Deze sponzen zijn in 2005 in de Oosterschelde aangetroffen en gedetermineerd als Suberites virgultosus (foto: Peter H van Bragt)